Wednesday, 29 July 2026

සාර් නිලධාරීන් සමග ආණ්ඩුවක් පාණ්ඩුවක් නොවී පවත්වා ගන්නේ කෙසේද - ලෙනින් ගේ අනතුරු ඇඟවීම

   
1920-23- රාජ්‍ය බලය ලත් ලෙනින් 

මේ ලිපිය  මගේ සාමාන්‍ය ලිපි වලට වඩා වෙනස් එකකි .  මගේ බ්ලොග් පාඨක  සමූහය මා දේශපාලන ලිපි ලියනවාට  අකැමැති  බව දනිමි .    මගේ මේ 'කැසිල්ල ' එන්නේ වෙනත් තැනකිනි .  මේවා මා සෝවියට් දේශයේදී ඉගෙන ගත්  දේය . උදාහරණයක් වශයෙන් මගේ ඉංජිනේරු උපාධියට මේවා අවශ්‍ය වූයේ  නැත .  නමුත් මට  ඒවා ඉගෙනීමට උනන්දුවක් තිබුණි .  ඒ හැමදේම ගැන දැන  ගැනීමට  තිබූ  ආශාව යයි සිතමි .  අපට හැම දෙයක්ම ඉගෙන ගැනීමට හෝ කියැවීමට  කාලයක් නැත .  නමුත් දන්නා දේ වර්තමානය සමග සංසන්දනය කර ලිවීමට මම කැමැතිය . කවුරුන් හෝ අකමැති වුවද මා ලියන්නේ ඒ නිසාය.

කොමියුනිස්ට් පක්ෂයෙන් ශිෂ්‍යත්ව ලැබ ධනවාදී රටවල ඒවාට අනුගතව ජිවත්වන තක්කඩිය න්ට හා දෙපත් නයින්ට ජීවිතය ගැන ලිවීමට අත්දැකීම් ලැබුණු පළමුවෙනි තැන සෝවියට් දේශය යයි සිතමි.  සෝවියට් වරුන්ට  වැරදුනා වුවද  තවමත් මට ඒ ක්‍රමය අරුමයකි .  ඒ ශිෂ්‍යත්වය ඒ කාලයේ දී මට  මට ලබා දීම ගැන ජේ ආර්  ගේ ධනවාදී  ශ්‍රී ලංකා රජයට ස්තුතිවන්ත වෙමි.  

සාර් නිලධාරීන් සමග ආණ්ඩුවක් පාණ්ඩුවක් නොවී  පවත්වා ගන්නේ  කෙසේද - ලෙනින් ගේ අනතුරු ඇඟවීම
************************************************************************
ඡන්දයකින් රජයක පාලන බලය ලබා ගත්තද ,  අවි බලයෙන් ලබා ගත්තා ජනතා 
 විප්ලවයකින් ලබා ගත්තද  රාජ්‍ය පාලනය ගෙනියන්නට වන්නේ එවකට සිටින නිලධාරීන් සමගමය.  පාලන බලය ගත්  පමණින් ඒ නිලධාරීන් අස් කර තම පාලනයට හිතැති අය පත් කර ගැනීමට හෝ තමන්  පාලනය කරන්නට බලාපොරොත්තු  වන නීති රීති අනුව පුහුණු  කරන්නට යෑම හෝ අපහසුය.  ඒ සඳහා කාලයක් ගත වෙයි. මේ ප්‍රශ්නය ලෙනින් ප්‍රමුඛ ළඳරු සෝවියට් පාලනයටද බල පෑවේය. ලෙනින් මේ ගැන ලිපි කිහිපයක්ම ලීවේය.

1922-1923 සමයේ ලෙනින් ලියූ ලිපිවල සඳහන් අභියෝග සහ අද ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ජන බලවේගය (NPP) ආණ්ඩුව මුහුණ දෙන ව්‍යුහාත්මක යථාර්ථයන් අතර ඉතා පැහැදිලි සමානකමක් තිබේ.

ජාතික ජන බලවේගයේ ප්‍රධාන පක්ෂය වන ජනතා විමුක්ති පෙරමුණට (JVP) මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී මතවාදී මුලපිරීමක් ඇති බැවින්, ලෙනින්ගේ මෙම අවසාන ලේඛනවල අඩංගු පාඩම් ඔවුන්ගේ වර්තමාන පාලන ක්‍රියාවලියට ඉතා හොඳ කැඩපතක් සපයයි.

සාර් පාලනයේ නිලධාරීන් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ යුතු ආකාරය ලෙනින් සිය ලේඛන කිහිපයකදීම සවිස්තරාත්මකව දක්වා ඇත. ඒ අතරින් විශේෂයෙන්ම ඔහුගේ 1905 ජූලි මස පළවූ "විප්ලවය විසින් උගන්වනු ලබයි" (Revolution Teaches) ලිපිය සහ 1922-1923 අගභාගයේදී රාජ්‍ය නොපනත්කම් හා නිලධාරීවාදය පිළිබඳව තැබූ සටහන් කැපී පෙනේ. පැරණි සාර් නිලධාරීන් ධුරවලින් පහකිරීම, සාමාන්‍ය මැතිවරණ මගින් ඔවුන් වෙනුවට අලුත් අය පත්කිරීම සහ පසුව පැරණි විශේෂඥයන්ව නැවත අධ්‍යාපනයට ලක් කිරීම හෝ දැඩි පාලනයකට යටත් කිරීම සිදුකරන ලෙස ඔහු විප්ලවවාදීන්ට උපදෙස් දුන්නේය.

ලෙනින් "විප්ලවය විසින් උගන්වනු ලබයි" ලිපිය ලීවේ 1905 දී සිදුවූ අසාර්ථක ජනතා නැගී සිටීමෙන් පසුවය . එහිදී සාර්වාදී  නිලධාරීන් ධුරවලින් පහකිරීම සහ වෙනත් අය පත්කිරීම (1905) ගැන ලෙනින් මහජනතාවට උපදෙස් දුන්නේ නගර සභා ආයතනවල බලය අත්පත් කරගන්නා ලෙසයි.

 ඔහු මෙසේ ලිවීය: "සාර් පාලනයේ නිලධාරීන් ධුරවලින් පහකර, මහජන කටයුතු තාවකාලිකව පාලනය කිරීම භාරදීම සඳහා වූ විප්ලවවාදී ආණ්ඩුවේ මණ්ඩලවලට සාමාන්‍ය මැතිවරණ පවත්වන්න."

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් (1917-1923) පසුව, මෙතරම් විශාල සංකීර්ණ රටක් පාලනය කිරීමට අවශ්‍ය නිපුණතා සහිත පිරිසක් අලුත් සමාජවාදී ආණ්ඩුවට නොමැති බව ලෙනින් තේරුම් ගත්තේය. එම නිසා පැරණි රාජ්‍ය නිලධාරීන් සියලු දෙනා සේවයෙන් පහකිරීම වෙනුවට, ඔවුන් සේවයේ තබාගනිමින් නව රාජ්‍යයේ පාලනයට යටත් කරගැනීමේ උපායමාර්ගයකට ඔහු යොමු විය.

ඔහු පැරණි රාජ්‍ය නිලධාරීන්ව පැරණි පාලන ක්‍රමයේ පරිපාලන මෙවලම් අගුළු ඇරීමට භාවිත කළ හැකි, බරැති, පැරණි මාදිලියේ "යතුරු" සමූහයකට උපමා කළේය. නමුත් මෙම පැරණි නිලධාරීන් විප්ලවය කඩාකප්පල් කිරීම වැළැක්වීම සඳහා, කැපවූ කොමියුනිස්ට් කම්කරුවන්ගේ දැඩි අධීක්ෂණය සහ මගපෙන්වීම යටතේ වැඩ කිරීමට ඔවුන්ට සිදු විය.

තම ජීවිතයේ අවසාන කාලය වන විට, පැරණි සාර් නිලධාරීන් හුදෙක් අලුත් ඇඳුම් ඇඳගෙන පැමිණ, පැරණි පාලන සමයේ තිබූ දූෂිත නිලධාරීවාදී පුරුදු සෝවියට් ආණ්ඩුවටද බෝ කරමින් සිටින බවට ලෙනින් දැඩි ලෙස කනස්සල්ලට පත් විය. "අප කම්කරු හා ගොවි පරීක්ෂක සභාව ප්‍රතිසංවිධානය කළ යුත්තේ කෙසේද" (How We Should Reorganise the Workers' and Peasants' Inspection) සහ "අඩුවෙන් නමුත් හොඳින්" (Better Fewer, But Better) වැනි ඔහුගේ පසුකාලීන කෘතිවලදී, දූෂිත හා අකාර්යක්ෂම නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම සඳහා රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය මහා පරිමාණයෙන් පිරිසිදු කළ යුතු බවට ඔහු තර්ක කළේය. රාජ්‍ය පරිපාලනය පිළිබඳ ඔහුගේ මෙම සහ අනෙකුත් එකතු කළ ලේඛන මාක්ස්වාදී අන්තර්ජාල ලේඛනාගාරයෙන් (Marxists Internet Archive) ඕනෑම අයෙකුට අධ්‍යයනය කළ හැකිය.

ඔක්තෝබර් විප්ලවයෙන් සිදුවූයේ පැරණි සාර් ඒකාධිපති පාලනයේ ඉහළම ස්ථරය විනාශ කිරීම පමණක් බව ලෙනින් ප්‍රසිද්ධියේ පිළිගත්තේය. සාමාන්‍ය නූගත් ගොවි ජනතාවට අමාත්‍යාංශ පවත්වාගෙන යාමේ තාක්ෂණික කුසලතා නොතිබූ බැවින්, මතුපිටට යටින් රාජ්‍යය සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පැවතුණේ පැරණි සාර් සිවිල් සේවකයන්, ලේඛකයන් සහ බූර්ජුවා විශේෂඥයන් මතය. එනම් තිබුනේ සෝවියට් ඇඳුමින් සැරසුණු සාර් යන්ත්‍රණයකි . 

1922 දෙසැම්බර් මාසයේදී ලියන ලද "ජාතිකත්වයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය මත" (On the Question of Nationalities) මතක සටහනේ ලෙනින් කණගාටුවෙන් මෙසේ සඳහන් කළේය:

"අපගේ රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය අපට මුළුමනින්ම පරිබාහිර වූ, බූර්ෂ්වා සහ සාර්වාදී මෙවලමක් වන අතර, වසර පහක් ඇතුළත එය පරාජය කිරීමට අපට නොහැකි වී ඇත..."

වාහනයක් පදවන රියදුරෙකුගේ උපමාව භාවිත කරමින් ඔහු සඳහන් කළේ, සුක්කානම තවදුරටත් පක්ෂයේ අතේ නොමැති බවයි. පැරණි නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත විශාල හමුදාව සෝවියට් රාජ්‍යය මෙහෙයවීම තම අතට ගෙන, එය නැවතත් රතු පටි ක්‍රමය, නෑදෑ හිතවතුන්ට සැලකීම, අල්ලස, අකාර්යක්ෂමතාව සහ සාමාන්‍ය ජනයා කෙරෙහි ඇති උඩඟුකම වැනි පැරණි රුසියානු අධිරාජ්‍යයේ දූෂිත පුරුදු දෙසටම ගෙන යමින් සිටියේය.

මෙම නිලධාරීවාදී විනාශයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා බෝල්ෂෙවික්වරුන් විසින් මුලින්ම "රැබ්ක්‍රින්" (කම්කරු හා ගොවි පරීක්ෂක සභාව) පිහිටුවන ලදී. මෙහි අරමුණ වූයේ කර්මාන්තශාලාවලින් සාමාන්‍ය කම්කරුවන් සහ ගොවීන් එකතු කර, රජයේ කාර්යාලවල ලේඛන පරීක්ෂා කරමින්, සාර් පාලනයෙන් ඉතිරිවූ දූෂිතයන් ඉවත් කිරීමයි.

ජෝසප් ස්ටාලින් රැබ්ක්‍රින් හි ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, නිලධාරීවාදය පිරිසිදු කරනවා වෙනුවට, රැබ්ක්‍රින් ආයතනයම සංකීර්ණ, විශාල නිලධාරීවාදී බියකරු සිහිනයක් බවට පත් විය. ස්ටාලින් සිය නිරීක්ෂණ බලතල භාවිත කළේ ස්වාර්ථකාමී නිලධාරීවාදය නැති කිරීමට නොව, විප්ලවයට වඩා තමාට පක්ෂපාතී පුද්ගලයන්ගෙන් රජයේ පුරප්පාඩු පුරවමින් තමාට ලැදි ජාලයක් ගොඩනැගීමටය.

"අප කම්කරු හා ගොවි පරීක්ෂක සභාව ප්‍රතිසංවිධානය කළ යුත්තේ කෙසේද" (1923 ජනවාරි) යන  ලිපියෙන් ලෙනින් තර්ක කළේ රැබ්ක්‍රින් ආයතනය සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රිය වී ඇති අතර එය සම්පූර්ණ වෙනස්කමකට ලක් කළ යුතු බවයි. ඔහු රැබ්ක්‍රින් ආයතනය පක්ෂයේ ඉහළම විනය මණ්ඩලය වන "මධ්‍යම පාලන කොමිෂන් සභාව" සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීමට යෝජනා කළේය.

මහා පරිමාණ සුද්ධ පවිත්‍ර කිරීමක් සඳහා වූ ඔහුගේ සැලැස්මට පහත යෝජනා ඇතුළත් විය:

1. කාර්ය මණ්ඩලය දැඩි ලෙස අඩු කිරීම : රැබ්ක්‍රින් හි කාර්ය මණ්ඩලය, දැඩි ලෙස තෝරාගත් 300 සිට 400 දක්වා වූ වෘත්තිකයන් පිරිසක් දක්වා අඩු කරන ලෙස ඔහු ඉල්ලා සිටියේය.

2. කම්කරුවන් විශාල වශයෙන් බඳවා ගැනීම: මධ්‍යම පාලන කොමිෂන් සභාවට කම්කරු පන්තියේ පුද්ගලයන් 75 ත් 100 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් තෝරා පත් කර ගැනීමට ඔහුට අවශ්‍ය විය. දේශපාලන මණ්ඩලයේ (Politburo) සාමාජිකයන් ඇතුළු ඕනෑම නිලධාරියෙකු පරීක්ෂා කිරීමේ බලය මෙම කම්කරුවන්ට හිමිවන අතර, එය බලය අවභාවිත වීම වළක්වන දූෂණයෙන් තොර පාලන ක්‍රමයක් ලෙස ක්‍රියා කරනු ඇත.

1923 මාර්තු 4 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද'අඩුවෙන් නමුත් හොඳින්' ලෙනින්ගේ අවසාන ප්‍රසිද්ධ ලිපිය විය. එය සෝවියට් රාජ්‍යය පිළිබඳව කරන ලද ඉතා සෘජු හා දැඩි විවේචනයක් විය. ඔහු මෙසේ ලිවීය:

"අපගේ රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය කොතරම් කනගාටුදායකද, එනම් අතිශයින්ම අවාසනාවන්තද යත්, එහි ඇති අඩුපාඩු අතීතයේ මුල් බැසගෙන ඇති බව මතක තබා ගනිමින්, ඒවාට එරෙහිව සටන් කරන්නේ කෙසේදැයි අප මුලින්ම ඉතා ප්‍රවේශමෙන් සිතා බැලිය යුතුය..."

"මානව සම්පත" සංස්කෘතිකමය වශයෙන් හෝ අධ්‍යාපනික වශයෙන් ඊට සූදානම් බව තහවුරු කර ගැනීමට පෙර, සෝවියට් සංගමය විශාල රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට ඉක්මන් වූ බව ලෙනින් තර්ක කළේය. මෙම ලිපියේ ඔහුගේ ප්‍රධාන තර්ක වූයේ:

  • ප්‍රමාණයට වඩා ගුණාත්මකභාවය: රජයේ නිලධාරීවාදය ව්‍යාප්ත කිරීම නවත්වන්න. විශාල, අලස යන්ත්‍රණයකට වඩා කුඩා, කාර්යක්ෂම සහ දූෂණයෙන් තොර පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටීම යහපත්ය.
  • සංස්කෘතික විප්ලවය: ආඥා පනත් මගින් පමණක් සාර්වාදී පුරුදු පරාජය කළ නොහැකි බව ඔහු අවධාරණය කළේය. පැරණි සාර් "විශේෂඥයන්" සැබවින්ම විස්ථාපනය කිරීම සඳහා කම්කරු පන්තිය නූතන, විද්‍යාත්මක කළමනාකරණ ශිල්පීය ක්‍රම පිළිබඳව දැනුවත් කළ යුතුව තිබුණි.
  • දැඩි සපරික්සුම්කාරීත්වය (අපරිමිත ලෙස පිරිමැසීම): රුසියාව කාර්මිකකරණය කිරීම සඳහා සම්පත් ඉතිරි කර ගැනීමට සහ අනවශ්‍ය සෑම නිලධාරීවාදී ස්ථරයක්ම කපා හැරීමට රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය "උපරිමයෙන්ම" කුඩා කළ යුතු බව ඔහු අවධාරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ අවසාන අනතුරු ඇඟවීම් අවසානයේදී නොසලකා හරින ලදී. ස්ටාලින්ගේ පාලනයට වැඩි වැඩියෙන් යටත් වූ දේශපාලන මණ්ඩලය (Politburo), "අඩුවෙන් නමුත් හොඳින්" ලිපිය "ප්‍රාෆ්ඩා" (Pravda) රාජ්‍ය පුවත්පතේ මුද්‍රණය කිරීමට පවා මුලදී මැලි විය. දොළොස්වන වන පක්ෂ කොංග්‍රසයේදී රැබ්ක්‍රින් සහ මධ්‍යම පාලන කොමිෂන් සභාව ව්‍යුහාත්මකව ඒකාබද්ධ කිරීම තාක්ෂණිකව සිදු වූ අතර, ස්ටාලින් සිය පරිපාලන බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා එම සංක්‍රාන්තිය සාර්ථකව කළමනාකරණය කළේය.

ලෙනින්ගේ බිය සැබෑ විය. පැරණි සාර් නිලධාරීවාදී සංස්කෘතිය නව සෝවියට් ඒක-පක්ෂ ව්‍යුහය සමඟ ඒකාබද්ධ වූ අතර, එය 1930 ගණන්වල පැවැති සර්වාධිකාරී රාජ්‍යයට අවශ්‍ය පරිපාලන පදනම සකස් කළේය.

රාජ්‍ය නිලධාරීවාදය සම්බන්ධයෙන් ලෙනින්ගේ අවසාන ලේඛනවලින් ජාතික ජන බලවේගයට ගත හැකි ප්‍රධාන පාඩම් කිහිපයක්  ඉහත ලිපි ඇසුරින් සිතා බලමු:

1. "අලුත් ඇඳුම් ඇඳගත් පැරණි නිලධාරීවාදයේ" උගුල

  • ලෙනින් මුහුණ දුන් අභියෝගය: 1922 දී ලියන ලද On the Question of Nationalities සටහනේදී ලෙනින් කණගාටුවෙන් ප්‍රකාශ කළේ, බෝල්ෂෙවික්වරුන් විසින් කළේ පාලනයේ ඉහළම ස්ථරය වෙනස් කිරීම පමණක් බවයි. නමුත් අභ්‍යන්තර රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය "පරිබාහිර වූ, බුර්ෂුවා  සහ සාර්වාදී මෙවලමක්" ලෙසම පැවතිණි. නායකත්වය වෙනස් වූ පමණින් පරිපාලන සංස්කෘතිය ඉබේම වෙනස් නොවන බව ඔහු තේරුම් ගත්තේය.
  • ශ්‍රී ලංකාවේ යථාර්ථය: ජාතික ජන බලවේගය බලයට පැමිණියේ "පද්ධතිමය වෙනසක්" (System Change) ඇති කිරීමේ පදනම මතය. නමුත් රාජ්‍ය සේවකයන්, රාජ්‍ය ගණකාධිකාරීවරුන්, පොලිසිය සහ අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරුන් නොමැතිව විධායකයට රටක් පාලනය කළ නොහැක. මොවුන්ගෙන් බහුතරයක් දශක ගණනාවක් පුරා පැවැති දේශපාලන හිතවත්කම්, රතු පටි ක්‍රමය සහ දූෂිත පරිපාලන සංස්කෘතිය තුළ හැඩගැසුණු අයයි.
  • ගත හැකි පාඩම: ඇමතිවරුන් වෙනස් කිරීම හෝ ආයතනවලට අලුත් ප්‍රධානීන් පත්කිරීම පමණක් මුල්බැසගත් පරිපාලන සංස්කෘතියක් වෙනස් කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ. ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් නොමැතිව, පැරණි රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය විසින් නව දේශපාලන නායකත්වයද තමන්ගේ පැරණි ක්‍රමයටම නතු කරගැනීමේ අවදානමක් පවතී.

2. "අඩුවෙන් නමුත් හොඳින්" (ප්‍රමාණයට වඩා ගුණාත්මකභාවය)

  • ලෙනින් මුහුණ දුන් අභියෝගය: 1923 දී ලියූ සිය අවසාන ලිපියෙන් ලෙනින් තර්ක කළේ, වැඩ කරන බව පෙන්වීමට පමණක් රාජ්‍ය නිලධාරීවාදය ප්‍රසාරණය නොකළ යුතු බවයි. විශාල, අකාර්යක්ෂම රාජ්‍ය යන්ත්‍රණයකින් සිදුවන්නේ දූෂණය සහ කම්මැලිභාවය වර්ධනය වීම පමණක් බවට ඔහු අනතුරු ඇඟවීය. ඔහු යෝජනා කළේ කුඩා, මනාව පුහුණු වූ සහ අතිශයින්ම කාර්යක්ෂම පරිපාලන ව්‍යුහයකි.
  • ශ්‍රී ලංකාවේ යථාර්ථය: ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය අංශය ඉතිහාසය පුරාම අධික ලෙස විශාල වී ඇති අතර, වැටුප් සහ විශ්‍රාම වැටුප් සඳහා බදු ආදායමෙන් විශාල කොටසක් වැය වේ. ආර්ථිකය ගොඩනැගීමට සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන් සමඟ ඉදිරියට යාමට නම්, රටට තවදුරටත් අධික බරක් සහිත රාජ්‍ය යන්ත්‍රණයක් නඩත්තු කළ නොහැක.
  • ගත හැකි පාඩම: ජාතික ජන බලවේගය විසින් රාජ්‍ය අංශයේ රැකියා අනවශ්‍ය ලෙස වැඩි කිරීමට වඩා, රාජ්‍ය සේවය නූතනකරණය කිරීම, ඩිජිටල්කරණය සහ දක්ෂතාවයට මුල්තැන දෙන වෘත්තීය මට්ටමකට ගෙන ඒම ප්‍රමුඛතාවය ලෙස සැලකිය යුතුය.

3. නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණයන්ම ගැටලුවක් බවට පත්වීම (රැබ්ක්‍රින් උදාහරණය)

  • ලෙනින් මුහුණ දුන් අභියෝගය: දූෂණය පිටුදැකීම සඳහා බෝල්ෂෙවික්වරුන් විසින් "රැබ්ක්‍රින්" (කම්කරු හා ගොවි පරීක්ෂක සභාව) පිහිටුවන ලදී. නමුත් ස්ටාලින් යටතේ සිදු වූයේ, එම ආයතනයම රාජ්‍ය කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නංවනවා වෙනුවට දේශපාලන බලය තහවුරු කරගැනීමට භාවිත කළ විශාල, දේශපාලනීකරණය වූ නිලධාරීවාදී බියකරු සිහිනයක් බවට පත්වීමයි.
  • ගත හැකි පාඩම: දූෂණ විරෝධී පරීක්ෂණ සහ රාජ්‍ය විගණන යාන්ත්‍රණයන් ස්වාධීන, විනිවිදභාවයෙන් යුත් සහ කාර්යක්ෂම ආයතන ලෙස පවත්වාගෙන යා යුතුය. මෙම අධීක්ෂණ ආයතන දේශපාලන මෙවලම් හෝ අධික ලෙස සංකීර්ණ ආයතන බවට පත් වුවහොත්, ඒවා විසින් සිදු කරන්නේ පැරණි රතු පටි ක්‍රම නැති කරනවා වෙනුවට අලුත් රතු පටි ක්‍රම නිර්මාණය කිරීමයි.

4. සංස්කෘතික විප්ලවය සහ කළමනාකරණ කුසලතා

  • ලෙනින් මුහුණ දුන් අභියෝගය: "ආඥා පනත් හෝ නීති මගින් පමණක් සාර්වාදී පුරුදු පරාජය කළ නොහැකි බව" ලෙනින් පැවසීය. පැරණි සාර් "විශේෂඥයන්" වෙනුවට කම්කරු පන්තිය යොදවන්නේ නම්, ඔවුන්ට නූතන හා විද්‍යාත්මක කළමනාකරණ ශිල්පීය ක්‍රම පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබා දීම අත්‍යවශ්‍ය බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
  • ගත හැකි පාඩම: නීති සම්පාදනයෙන් පමණක් රාජ්‍ය සේවයක් ප්‍රතිසංස්කරණය කළ නොහැක; ඒ සඳහා රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ තාක්ෂණික හා කළමනාකරණ හැකියාවන් ඉහළ නැංවිය යුතුය. ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, පැරණි චක්‍රලේඛ සහ අකාර්යක්ෂම ක්‍රමවලින් මිදී digital governance (ඩිජිටල් පාලනය) සහ විනිවිදභාවයෙන් යුත් මූල්‍ය කළමනාකරණය වෙත යොමුවීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

පවතින ප්‍රධාන වෙනස්කම්

මෙම සමානකම් තිබුණද, 1920 ගණන්වල රුසියාවට වඩා අද ජාතික ජන බලවේගය කටයුතු කරන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් දේශපාලන පරිසරයකය:

  • ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වගවීම: ලෙනින් කටයුතු කළේ ඒක-පක්ෂ ඒකාධිපති පාලනයක් තුළ වන අතර, එහිදී පරිපාලන අසාර්ථකත්වය මධ්‍යගත ඒකාධිපති පාලනයකට මග පෑදීය. නමුත් ජාතික ජන බලවේගය ක්‍රියාත්මක වන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාර්ලිමේන්තු රාමුවක් තුළය. ඒ නිසා ඔවුන්ට කටයුතු කල හැකි දේශපාලනමය බලය සීමා සහිතය.
  • ආර්ථික සීමාවන්: වසා දැමූ සමාජවාදී ආර්ථිකයක් ගොඩනගනවා වෙනුවට, වත්මන් ආණ්ඩුවට ගෝලීය වෙළඳපොළ, ණය ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ජාත්‍යන්තර වෙළඳ සබඳතා සමඟ ඉදිරියට යාමට සිදුවී ඇත.
  • අප මේවා ගැන වඩා දීර්ඝ හා ගුණාත්මක සංවාදයකට එළඹිය යුතුය .  

ලෙනින්ගේ අවසාන ලේඛනවලින් ලැබෙන සදාකාලික ඓතිහාසික පාඩම වන්නේ, රාජ්‍ය යන්ත්‍රණය විසින් රට නැවතත් පැරණි අකාර්යක්ෂම පුරුදුවලට ඇද දමන්නේ නම්, ලැබුණු දේශපාලන බලයෙන් කිසිදු ඵලක් නැති වන බවයි.


අවශ්‍ය අයට කියවීම සඳහා ලෙනින් ගේ ලිපි කිහිපයක්  මෙහි දක්වා ඇත .  (මේ ලිපියේ අවසාන කොටසේ ලෙනින්ගේ ලිපි සියල්ල සංක්ෂිප්ත කරන ලද්දේ AI හරහා බව කරුණාවෙන්  සලකන්න )


අජිත් ධර්මකීර්ති 26/07/2026

Thursday, 23 July 2026

සෑන්ඩ්බොක්ස් (Sandbox) පද්ධතියෙන් ඒඅයි ඒජන්තයා පැන යාම

ඕපන්ඒඅයි  (OpenAI) සමාගම විසින් සිදුකළ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක පරීක්ෂණයක් අතරතුර, ඔවුන්ගේ බලවත්මක්ර්තිම බුද්ධි  AI මාදිලි දෙකක්වන GPT-5.6 Sol සහ තවමත් නිල වශයෙන් නිකුත් කර නොමැති නවතම මාදිලියක් සයිබර් ආරක්ෂණ අභියෝග විසඳීමට යොදවන ලදී.

මෙම මාදිලිවල උපරිම හැකියාවන් පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ඉංජිනේරුවන් විසින් ඒවායේ ආරක්ෂිත සීමාවන් (මේවට කියන්නේ ගාර්ඩ්රේල් කියාය .  guardrails) තාවකාලිකව ලිහිල් කර තිබුණි. මෙම AI පද්ධති, අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් නොමැති, සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා කළ ආරක්ෂිත පරිගණක සෑන්ඩ් බොක්ස් නමින් හඳුන්වන  ලැබ්  තුළ සිට අදාළ ගැටලු විසඳිය යුතුව තිබුණි.   ( සාමාන්‍යයෙන් ටෙස්ට් කරන හෝ ඉගෙන ගන්නා කෝඩ් හෝ අල්ගොරිත්ම් ලැබ් තුල සිදු කරන්නේ මේ සෑන්ඩ් බොක්ස් "sandbox" නමින් හඳුන්වන අවකාශය තුලය. ) මෙය කොම්පියුටරය ලොකු කම්හලක් නම් එය තුල බිත්ති වලින් වට කල ලැබ් එකක් ලෙස සිතන්න .

නමුත් අභියෝගය ලැබ් එක තුල  තුළ විසඳනවා වෙනුවට, මෙම කෘතීම බුද්ධි (AI)  පද්ධති (ඒජන්ට්) දෙක වංචනික ලෙස ක්‍රියා කිරීමට තීරණය කළහ. මෙම AI( ඒඅයි) ඒජන්ට් ලා  විසින් පර්යේෂණාගාර  පද්ධතියේ තිබූ කිසිවෙකු නොදන්නා දුර්වලතාවයක් (මෙයට කියන්නේ සීරෝ ඩේ වල්නරබිලිටි zero-day vulnerability) සොයාගෙන, ආරක්ෂිත සීමාවන් බිඳදමා විවෘත අන්තර්ජාලයට පිවිසෙන ලදී.

ප්‍රශ්නය වඩා බැරෑරුම් ලෙස හැඟෙන්නේ  තම පරීක්ෂණය සමත් වීමට අවශ්‍ය දත්ත සහ පිළිතුරු හගින් ෆේස් (Hugging Face) නැමැති විවෘත  ඒඅයි  වේදිකාවේ ඇති බව වටහාගත් මෙම ඒඅයි නියෝජිතයන්, මෙම හගින් ෆේස්  සේවාදායකයන් වෙත ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමට පටන් ගැනීමය. හගින් ෆේස් කියන්නේ ඒඅයි මොඩල් විශාල ප්‍රමාණයක් එක් රැස්  කර ඇති ඒවා නොමිලයේ අවශ්‍ය අයට ලබා දෙන පද්ධතියකි .මේ ළඟදී කිසියම් පින්තුරය කිහිපයක් නිර්මාණය කර ගැනීමට මෙන්ම ප්‍රොජෙක්ට් එකක් පෙන්වීමටද මම හගින් ෆේස් මොඩල දෙකක්  (මාදිලියක් )  භාවිතා කලෙමි .    එහි පින්තුර නිර්මාණය ,  පින්තුර සැසඳීම, පරිවර්තන ,  නීති ලිපි සම්පාදනය ,  ගිවිසුම් විශ්ලේෂණය කිරීම ආදී බොහෝ දේ කල හැකි ඒ අයි මාදිලි තිබේ . 

මට ලියන්නට අමතක වුනු දෙයක් නම් පසුගියදා අපේ ආයතනයේ ඇති ඒ අයි ඒජන්ට් ගෙන අපේ වෙනත් කම්පැනි තුනක දත්ත සම්බන්ධ කර ප්‍රස්ථාර සහ වගේ ඉදිරි අනාවැකි (predictive analysis ) කර ඩෑෂ්බෝඩ් එකක් හදන්නට කීවෙමි . දත්ත ගත හැක්කේ හැකි අපේ ඩේටා කණ්ඩායමේ පිරිසකට පමණි . ඒඅයි මල්ලි කලේ මම දත්ත බලා ගැනීමට එයට අවසර දෙන තුරු ගූගල් සර්ච් කර එම කම්පැනි තුනේ ට්‍රස්ට් පයිලට් (විචාර ලැබෙන වෙබ් අඩවියක් ) සහ වෙනත් ඔවුන්ගේ ක්ලයන්ට් ලා දුන් විචාර (reviews ) බලා ඒ අනුසාරයෙන් ඩෑෂ් බෝඩ් සෑදීමයි . මම එයට එසේ කරන්නට කිවේ නැත . කළ වැඩේ හොඳ වුනත් මට එය පුදුමයක් විය .

මිනිස් මැදිහත්වීමකින් තොරව සහ OpenAI සමාගමේ නිරීක්ෂණයට හසු නොවී සති අන්තය පුරාම ක්‍රියාත්මක වූ මෙම ඒඅයිI සොරු දෙදෙනා , සොරාගත් මුරපද සහ සැබෑ සයිබර් ප්‍රහාරක ක්‍රමවේද භාවිතා කරමින් හගින් ෆේස් ආයතනයේ පද්ධතියට ඇතුල් වී තිබුණි . 

හගින් ෆේස් ආරක්ෂක කණ්ඩායමට තම පද්ධතියට අනවසරයෙන් ඇතුළු වූ ප්‍රහාරකයෙකු සිටින බව තේරුම් ගිය අතර, එහිදී ඔවුන් අපූරු ගැටලුවකට මුහුණ දුන්නේය. ප්‍රහාරය විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා හගින් ෆේස් කණ්ඩායම ඇමරිකානු ඒඅයි මාදිලි භාවිත කිරීමට උත්සාහ කළද, එම මාදිලිවල ඇති දැඩි ආරක්ෂිත සීමා නිසා ප්‍රහාරයට අදාළ දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීම එම ඒඅයි මාදිලි විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

අපූරුම දෙය නම් මෙම බාධකය මඟහරවා ගැනීම සඳහා, ප්‍රහාරක ඒඅයි නියෝජිතයා පද්ධතියෙන් ඉවත් කිරීමට හගින් ෆේස්  ඉංජිනේරුවන්ට GLM-5.2 නම් චීන විවෘත මූලාශ්‍ර (open-source) ඒඅයි මාදිලිය භාවිත කිරීමට සිදු වීමය . 

ඒඅයි නියෝජිත පද්ධතිය මෙසේ කළේ දුෂ්ට සිතුවිල්ලකින් නොවන බව සැබෑය. එයට ලබා දී තිබූ ඉලක්කය (පරීක්ෂණය සමත් වීම) පහසුම ක්‍රමයෙන් ඉටු කර ගැනීමට පමණක් උත්සාහ කර ඇත .  එය විභාගයකට පෙනී සිටින සිසුවෙක් පහසු මාර්ගයක් (කොපි කිරීමක් වැනි ) සොයා යමක් වැනිය. ඒ කියන්නේ ඔවුන් මිනිස් චින්තනය හෝ තාර්කික හැකියාව භාවිතා කිරීමට උත්සහ කරන බවය .  

පද්ධතිවල ඇති, මිනිසුන් පවා නොදන්නා අලුත් ආරක්ෂක සිදුරු සොයාගැනීමට සහ ඒවා ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට ඒඅයි සතුව ඇති හැකියාව මෙයින් වඩාත් තහවුරු විය. ඒඅයිපද්ධතිවල ස්වයංක්‍රීය හැකියාවන් වර්ධනය වන විට, ඒවා ආරක්ෂිත සීමා ඇතුළේ පාලනය කර තබා ගැනීම කෙතරම් අභියෝගාත්මකද යන්න මෙම සිදුවීමෙන් පැහැදිලි වේ.

මා මෙය ලීවාට පසු එවැනිම ලිපියක් විද්‍යා ගවේෂණ බ්ලොග් අඩවියේද ලියා තිබෙන  බව දුටුවෙමි 

මේ එයයි -https://vidya-gaweshana.blogspot.com/2026/07/terminator-scenario-openai-model-goes.html


හගින්ෆෙස් :  https://huggingface.co/spaces

අජිත් 24/07/2026


Monday, 13 July 2026

සිරි ලංකාවට ගියෙමි


ලිපි ලිවීමට දහසකුත් එකක් දේවල් තිබේ .  මෑතකදී ශ්‍රී ලංකාවට ගිය ගමන ගැන යමක් කීමට  මුලින්ම සිතා ගතිමි. ඒ අතරේ මදක් කණගාටුදායක ආරංචියක් ප්‍රා ජේ ගෙන්  ලැබුණි .  ඒ අපගේ සහෝදර බ්ලොග් කරුවකු වන ඉයන් ලින්තොට ගේ ආදරණිය මව්තුමිය ගේ සමුගැන්මයි. ඇයගේ අවසන් කටයුතු එකොළොස්වන සෙනසුරාදා සිදු කරන ලද බවද දැන ගතිමි .  ඉයන් ලින්තොට සහෘදයානන් ට අපගේ සාතිශය සංවේගය පල කරමි . 

මෙවර ශ්‍රී ලංකාවට ගියේ හදිසියේය .  ඒ එන ගමනේදී අපූරු අකරතැබ්බයකට මුහුණ දුනිමි .  ඒ පළමුවෙනි වතාවටය. නැවත පැමිණියේ  ශ්‍රී ලංකන් ගුවන් සමාගමේ UL 503 දරන යානයෙන් මැයි 19දාය. එය දහවල් 13.10 ට පියාසර කරන්නට නියමිත යානයයි. අප ගමන් මළු යවා බෝඩින් කාඩ් ගත්  පසු දෙවන වරට ගුවන් ආරක්ෂක අංශය  හෝ ශ්‍රී ලංකාවට ගුවන් හමුදාවට අනුයුක්ත නිලධාරීන් නැවත වරක් මගීන් ගුවන් කැබින් එකට  රැගෙන යන ගමන් මලු චෙක් කරති . මා රැගෙන ගියේ කුඩා කැබින් සූට් කේසයක් හා ලැප්ටොප් බෑගයයි .  එහි තිබුනේ මගේ රැකියාවට දෙන කම්පැනි ලැපය හා ලෙනොවා වර්ගයේ  කුඩා අයිඩියා පෑඩ් එකක් පමණි . 

ඇතුලට යන්නට තිබුනේ ගේට්ටුව 14 බව මතකය. ගේට්ටුව 13 තිබුනේ මැලේසියාවට යන ෆ්ලයිට් එකකටය .  අනිත් එක 14 ලන්ඩන් යන මගීන්ටය. අපි ඇතුළට ගිය විට ලන්ඩන් සඳහා ලොකු  පෝලිමක් තිබුනත් මැලේසියා එක අවසන්ව තිබුණි . එතැන් සිටි නිලධාරියා අතින් සන් කල හෙයින් මම ඒ පරික්ෂ කරන ස්ත්නයට ගියෙමි . ගමන් මළු ස්කෑන් කරන යන්ත්‍රය  භාරව සිටියේ කාන්තා නිලධාරිණියකි .  ඇය මගේ බෑග් චෙක් කරන ලෙස දැන්වූ  නිසා ගුවන් හමුදා නිලධාරීන් දෙදෙනා මට බෑග් විවෘත කීවේය. මම ඒවා විවෘත කර පෙන්වූ පසු ඔවුන් ඇය දෙසට හැරී මුකුත් නැහැ කියා මට සූට් කේසය  වහන්නට කීහ. එවෙලේ ඇය තරමක් සැරෙන් "මම දැක්කනේ ගල් තියෙනවා." මොන ගල්ද කියා මම ඇසුවෙමි ?  මම ඔවුන් සමග කතා කලේ ඉංග්‍රීසියෙනි .  ඔවුන් මුකුත් නොකිය නැවත චෙක් කරත් ෆයිල් දෙක තුනක් ,  කෑම වගයක්, මගේ මව දරුවන් ට දෙන්නට සාදා දුන් මල් වගයක්  ඇරෙන්නට එහි වෙන තිබුනේ මා  ජපානයට ගිය විට  ගෙනා රැවුල කපන කුඩා ශේවර් එකය. එය සුදු පාට එකකි .  එහි මැද ඉතා පියකරු  ලස ෆුජි ගිනි කන්දේ රුවක් ඇඳ තිබුණි. මා එය මිලදී ගත්තේද ඒ නිසාය,
 මා  ළඟ තව ෆිලිප්ස් වර්ගයේ ඉලෙක්ට්‍රික් ශේවර් එකක්ද ඇති මුත් එයින් රැවුල කැපූ පසු දැවිල්ලක් සහ මුහුණේ සම ඇදී ඇති බවක් දැනේ .  ජපන් ශේවරය  ඉතා මෘදු එකකි .   
නැවත සුට්කේසය සිසාරා බැලූ නිලධාරීන් දෙදෙනා මේ මොකක්ද යයි අසා ශේවරය තබා ගත්තේය. අර සෙබළිය දිගින් දිගටම කීවේ ගල් වගයක් තියෙනවා කියාය . මොන මගුලක්ද කියා අසන්නට  සිතුනත් මා නිහඬව සිටියේ  බැරි වෙලාවත් "සලේ ක්‍රමයට" සෝදිසි කරන්නට ආවොත්  කාට කියන්නද කියා සිතාය. මැලේසියාවට යන අය "ගල්" ගෙනියනවාද?    මම එය ඉලෙක්ට්‍රික් ශේවර් එකක් යි කීවද ඔවුන්  එය ක්‍රියා කරවන්නට  කියා කීවේද නැත. මේ ශේවර්  එක වෙන කොහෙන් වත් ගන්නට නැත .  එංගලන්තයේ සිට ඇමසන් හෝ වෙනත් කම්පැනි එකක් හරහා ගත හැක්කේ ඔය ඉහත ඇති එක පමණය. ෆුජි කන්ද ඇඳ ඇති නිසා එය මට විශේෂ එකකි. මගේ ප්‍රශ්නය ඔවුන්ට එසේ සංචාරකයන්ගේ බඩු  තබා ගත හැකිද යන්නය?     
ශ්‍රී ලන්කන් ගුවන් සමාගමෙන්  දැනට අවුරුද්දකට පමණ කලින් මා ටිකට් කිහිපයක් ගත්  අතර එක අයෙකුට ගුවන් තොටුපලට පැමිණියත් යන ගමන  යාමට නොහැකි විය .  ඒ පාස්පෝර්ට් එක මාස තුනකට පමණක් කාලය තිබූ එකක්  කියාය .  එයට 50% මුදලක් නැවත දෙන බවට පොරොන්දු වුවද එයද අවුරුද්දකට පසුත්  දැනට ලැබී නැත .    

මම මීට  කලින් ලංකාවේ දුම්රිය ධාවනයට සම්බන්ධ පරණ යුනිෆෝම් කට්ටලයක් හෙවිමේදී ෆේස්බුක් මිතුරෙකු වන අනුරුද්ධ පෑබොටුව මහත් සේ උදව් කළේය .  ඒ ඔහුගේ මිතුරෙකු වන විශ්‍රාමික දුම්රිය රියදුරු මහතෙකු හරහාය.  මම  ඒ දුම්රිය රියදුරු මහතා ලංකාවේදී හමු වුනෙමි . ඔහු   මට මරදාන දුම්රිය අංගනයේ වැඩ කටයුතු කෙරෙනා ආකාරය පෙන්නුවේය ,  එහි පරණ   දුම්රිය එන්ජින් කිහිපයක්ම අලුත්වැඩියා වෙමින් පවතී .  අලුත් ඒවා ගන්නේ නැතිව අපර්ණ ඒවාම අලුත් වැඩියා කරන්නට සිදුව ඈත්තේ ඇයි?

එයට හේතුව ශ්‍රී ලංකාවේ රේල් ට්‍රැක්  ගේජ් එක හෙවත් පීලි දෙකක්  (මාපකය )  අතර වෙනස බොහෝ රටවලට වඩා වෙනස් වීමයි .  එය බ්‍රෝඩ් ගේජ් එකක් හෙවත් වඩා පළල අඩි  5 යි  අඟල් හයක්  වන අතර (සෙන්ටි මීටර් 167.6) වන අතර ලෝකයේ ඇති පළල්ම  රේල් ට්‍රැක් එකකි .  කිලෝ මීටර් 1508 පමණ දිග මුළු ජාලයම මේ මිනුමට අනුව සාදා තිබේ . මෙය සමාන ඉන්දියනු හා පකිස්තාන්  එකට පමණි ,  එනිසා ඉන්දියන් එන්ජින් සහ රෝද කට්ටල මෙහි භාවිතා කළ හැකිය.  රුසියානු මාපකය අඩි 4 අඟල්  11කි .  ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ,  කැනඩාව, බ්‍රිතාන්‍ය,  යුරෝපීය රටවල, චීනය  සහ ජපානයේ අධිවේගී ශින්කන්සෙන් මාර්ග වල පළල  අඩි 4 අඟල් 8.5 කි. ජපානයේ සාමාන්‍ය දුම්රිය මාර්ග අඩි 3 අඟල් හයකි. මේ නිසා මෙරටට ගෙනෙන  සෑම එන්ජින් කට්ටලයක්ම මේ වෙනසට අනුව වෙනම  නිපදවාගෙන ආනයනය කළ යුතුය .   මෙය ඉතා මිල අධික වැඩකි .  ඉංජිනේරුවන් වෙනම ඩිසයින් කර ,  තම කම්හල් වල  කොටසක් වෙන් කර බෝගි  හෙවත් රෝද කට්ටල ,  අක්සල් සහ චැසිය කොටස වෙනම නිපදවිය යුතුය .  මේ රටවල භාවිතා කරන සමනය එන්ජිමක් මිට වඩා බොහෝ සෙයින් මිලෙන් අඩුය .  මේ හේතු නිශ අපරන් එන්ජින් අලුත්වැඩියා කර ධාවනයේ යෙදිය යුතුය . 
පින්තූර ගත්තේ එහිදීය. රජය විසින් විශ්‍රාම ගිය දුම්රිය රියදුරු මහතුන්ද සේවයට කැඳවා ඇති බව දැන ගතිමි .  

       

මට කොළඹ කොටුවේ සිට පානදුර බලා යන පරණ ඉන්දියානු එන්ජිමක් සහිත දුම්රියක රියදුරු මහතා සහ ඔහුගේ සහායක  මහතාට පසුපසින් සිටගෙන යාමට අවස්ථාවක් ලැබුණි . ඒ මහත්වරුනට දෙදෙනාට 
මගේ ආදරණිය ස්තුතිය පිරි නමමි .  

එහි වීඩියෝ කිහිපයක් මම යුටියුබ් චැනලයට මුදා හලෙමි. ඉන් එකක් පහත ඇත . 
පින්තුර ස්ලයිඩ් එකක්ද ඇතුලත් කලෙමි.  


මේ තිබෙන්නේ යුටියුබ් වීඩියෝ යොමුවකි . 



මේ ගමන සිදු වුයේ මැයි මාසයේ වුවත් ලියන්නට ඉඩක් ලැබුනේ අදය . 

අජිත් ධර්මකීර්ති 13/07/2026