ක්රිස්ටෝෆර් නොලාන්ගේ "ද ඔඩිසි" (The Odyssey) සිනමා පටයේ එන බිහිසුණු සයික්ලොප්ස්ලා වශීකරණ සයිරන්වරුන් සහ අනතුරුදායක මුහුද යනු මිනිස් මනසේ භෞතික ප්රකාශනයන් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. මෙම දැවැන්ත සිනමා රූපණයට යටින් දිවෙන්නේ පැවැත්ම, මානසික ආඝාතය සහ අවසානයේ සමගිවීම පිළිබඳ ගැඹුරු, මනෝවිද්යාත්මක ගවේෂණයකි. ඔඩිසියස්ගේ වසර දහයක ආපසු ගෙදර යන ගමන යනු කාලයට සහ රළ පහරට එරෙහි භෞතික සටනක් පමණක් නොවේ. එය ශෝකය, වරදකාරිත්වය සහ පැවැත්ම පිළිබඳ ඇතිවන වෙහෙස හරහා අප මනසින් කරන අභ්යන්තර සටනක්ද නිරූපණය කරයි. ඔහුගේ මාවතේ ඇති භයානක නැවතුම්, පූර්ණත්වය කරා යන ගමනේදී හමුවන විසිතුරු මනෝවිද්යාත්මක උගුල් ලෙස ක්රියා කරයි. "නෙලුම් මල අනුභව කිරීම " මගින් හැඟීම් දැනීම් නැතිකර ගැනීමේ සහ තම අරමුණ අමතක කිරීමේ පරීක්ෂාව පෙන්වන අතර, සර්සි සහ කැලිප්සෝ මගින් එකම තැන පල්වීමේ සහ මායාකාරී සුවපහසුවෙහි ඇති ආකර්ෂණීය උගුල් නිරූපණය කරයි. අවසානයේ, එහා ලෝකයට (netherworld ) ගොඩ බැසීම මගින් ඉදිරියට යාමට පෙර අතීත පසුතැවීම් සහ විසඳා නොගත් මානසික ආඝාතයන්ට මුහුණ දෙන ආකාරය පෙන්වයි. දැවැන්ත සිනමා දර්ශනවලට යටින්, ක්රිස්ටෝෆර් නොලාන් මෙම කථාපුවත තදින් සම්බන්ධ කරන්නේ මෙම දැඩි මානසික සහනය ලබාගැනීමේ ක්රියාවලියටයි. එමගින් ඔඩිසියස් සටන් කරන භෞතික රාක්ෂයන් යනු ආපසු ගෙදර යාමට ඔහු ජයගත යුතු අභ්යන්තර අර්බුදයන්හි නිරූපණයන් පමණක් බව සනාථ කරයි.
නොලාන්ගේ නළු නිළියන් තේරීම සහ ආඛ්යාන තේරීම් මගින්, මෙම ඔඩිසි කතාව පුරාණ ලෝකයේ සැබෑ සංකීර්ණත්වය නිරූපණය කරන ඓතිහාසික මධ්යධරණී පරිසරයක පිහිටුවයි. අක්රෝතිරි (Akrotiri) හි කෙරෙන කැනීම්වලින් දියුණු මිනෝවන්/සයික්ලැඩික් සාගර ජාලයන්, විචිත්රවත් බිතුසිතුවම් සහ අප්රිකාව සහ ආසියාව පුරා පැතිරුණු බහුසංස්කෘතික වෙළඳ මාර්ග මනාව හෙළිවේ.
පුරාණ මහා කාව්යයන්හි නූතන සිනමා රූපණයන්ගෙන් ඔබ්බට බලන විට, මෙම කතාන්දර සැබෑ මානව ඉතිහාසය සහ හවුල් සංස්කෘතික භූගෝල විද්යාව තුළ ගැඹුරින් මුල් බැස ඇති බව අපට පෙනේ. ක්රිස්ටෝෆර් නොලාන් විසින් පුරාණ මධ්යධරණී කලාපය නිරූපණය කිරීම සැබෑ, ජීවමාන ඉතිහාසයක් මත පදනම් වන සෙයක් පෙනී යයි. එනම් සන්තෝරිනි දූපතේ අක්රෝතිරි හි පුරාවිද්යාත්මක සත්යතාවට බෙහෙවින් ගැලපෙන ලෝකයකි එය . අක්රෝතිරි හි කැනීම් මගින් විචිත්රවත් සාගර ජාල, පොහොසත් කලාත්මක ප්රකාශන සහ අප්රිකාව සහ ආසියාව පුරා පැතිරුණු නිරන්තර වෙළඳාමෙන් සමන්විත සංකීර්ණ ලෝකඩ යුගයේ ඒජියන් ශිෂ්ටාචාරයක් පෙන්නුම් කරයි. පුරාණ ඒජියන් යනු කිසි විටෙකත් හුදකලා වූ හෝ එකම ජාතියක් විසූ ලෝකයක් නොවේ. එය විවිධ ජනයා, සමේ වර්ණයන් සහ සංස්කෘතීන් හමු වූ කාර්යබහුල සන්ධිස්ථානයක් විය. මෙම ඓතිහාසික සංකීර්ණත්වයට ගරු කිරීමෙන්, මෙම ආඛ්යානය කලාපයේ සැබෑ පුරාවිද්යාත්මක උරුමය සමඟ සමපාත වේ, එහිදී මුහුද යනු බියජනක විශාලත්වයක් මෙන්ම සංස්කෘතීන් අතර ගතික පාලමක් විය.
මෙම ඓතිහාසික පසුබිම, වල්මිකීගේ රාමායණයේ මූලික තේමාවන් අනුකරණය කරමින්, ග්රීසියේ සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යන ආඛ්යාන ව්යුහයකට මග පාදයි. හෝමර්ගේ "ද ඔඩිසි" සහ "රාමායණය" යන දෙකම වෙන්වීම මගින් ආරම්භ වී, පවතින ප්රේමයේ බැඳීම මගින් මෙහෙයවනු ලබන දුෂ්කර, ජීවිතය තීරණය කරන ගවේෂණයක් වටා ගොඩනැගී ඇත. ඔඩිසියස් පෙනෙලෝපි වෙත ආපසු යාම සඳහා චණ්ඩ, මිථ්යා මුහුදු හරහා ගමන් කරන අතර, රාම කුමරු සීතා බේරා ගැනීම සඳහා විශාල, කටුක වනාන්තර හරහා සහ මහා සාගරය හරහා ගමන් කරයි.
මෙම සම්ප්රදායන් දෙකෙහිම, කථා නායකයන් මුහුණ දෙන භෞතික පරීක්ෂාවන්ගෙන් නිරූපණය වන්නේ තදබල අභ්යන්තර ගමනකි. ඔඩිසියස් අභ්යන්තර හුදකලාව, ශෝකය සහ ආඩම්බරයේ විනාශකාරී පරීක්ෂාවන් සමඟ සටන් කරන අතර, රාම කුමරු දැවැන්ත පෞද්ගලික ශෝකය මධ්යයේ වුවද යහපත් පැවැත්ම, ආත්ම පරිත්යාගය සහ යුතුකම වෙනුවෙන් නොසෙල්වී සිටීම නිරූපණය කරයි.
එලෙසම කැපී පෙනෙන කරුණක් නම් මේ කතාවලට ශක්තියක් වන කාන්තාවන්ගේ බලයයි. පෙනෙලෝපි, ඇයව ලබාගැනීමට පැමිණි මනමාලයන්ගේ තර්ජන මධ්යයේ වුවද, තම ගෘහය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ඇගේ නුවණ භාවිත කරමින් ඉතකා රාජධානියෙහි නොසැලී සිටියි. සීතා ලංකාවේ සිරකරුවෙකුව සිටියදී පවා ඇගේ ගෞරවය, ආත්මික පවිත්රතාවය සහ කැපවීම පවත්වා ගනී. මෙම මහා කාව්යයන් දෙකෙහිම, ප්රේමය යනු රොමෑන්තික ආකල්පයක් පමණක් නොවේ. එය දුක් වේදනා මැද කථා නායකයාව පාලනය කර තබා ගන්නා නෛතික බැඳීමයි. ඒජියන් හි ලෝකඩ යුගයේ සාගර වෙළඳ මාර්ගවල හෝ රාමායණයේ පුරාණ ඉන්දු-ලංකා ජාලයන්හි නිරූපණය වුවද, මෙම කතා දෙකෙන්ම ඔප්පු වන්නේ ජීවිතයේ කුණාටු හමුවේ ඉදිරියට යාමට සහ අප ආදරය කරන අය වෙත ආපසු යාමට දරන අරගලය විශ්වීය මානව ගමනක් බවයි.
චිත්රපටයේ ආඛ්යාන තේරීම් සමාලෝචනය කිරීමේදී, නොලාන්ගේ නළු නිළියන් තේරීම වටා, විශේෂයෙන් ට්රෝයිහි හෙලන්ගේ (Helen of Troy) චරිතය (සහ ක්ලිටෙම්නෙස්ට්රාගේ චරිතය) නිරූපණය කිරීමට ඔස්කාර් සම්මානලාභී ලූපිටා නියොන්ගෝ තෝරා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ජාලය තුළ සිදුවන සංවාද පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම අත්යවශ්ය වේ. හොලිවුඩයේ "woke" සංශෝධනවාදය යන මතුපිටින් පෙනෙන චෝදනා හරහා මෙම තේරීම ප්රතික්ෂේප කිරීමට උත්සාහ කරන අන්තර්ජාල අදහස් දැක්වීම් මුළුමනින්ම වැරදි සහගත වන අතර නොලාන්ගේ අධ්යක්ෂණ දැක්ම සම්පූර්ණයෙන්ම මගහැර ගනී.
ට්රෝයිහි හෙලන් යනු සැබෑ ලෝකයේ ජෛව විද්යාත්මක ලක්ෂණ ආරක්ෂා කළ යුතු ලේඛනගත ඓතිහාසික චරිතයක් නොවේ. ඇය "නැව් දහසක් මුහුදට යැවූ රූපය" ලෙස හඳුන්වන දිව්යමය, අද්භූත මිථ්යා සංකේතයකි. හෝමර්ගේ සම්භාව්ය ග්රන්ථ හෙලන්ව අර්ථ දක්වන්නේ පැහැදිලි භූගෝලීය ලක්ෂණවලින් නොවේ, ඇය දකින අය කෙරෙහි ඇය ඇති කරන දැඩි, වශීකරවන සුළු බලපෑමෙනි.
නියොන්ගෝගේ විශිෂ්ට රංගන පෞරුෂය, බලය සහ අලංකාරය සහිත රංගනයක් තෝරා ගැනීමෙන්, නොලාන් හෙලන්ගේ අද්භූත තත්ත්වය ඉස්මතු කරයි, ඇයව ඇය වටා සිටින මනුෂ්ය සෙබළුන්ගෙන් දෘශ්යමය වශයෙන් වෙනස් කර පෙන්වයි. දැඩි යුරෝපීය කේන්ද්රීය දෘශ්ය රටාවන්ගෙන් ඔබ්බට යාමෙන් ඓතිහාසික සත්යතාවයට හානියක් සිදු නොවේ. එයින් සිදුවන්නේ විශ්වීය චරිත නිරූපණය කරමින් සම්භාව්ය මිථ්යා කථාවල මුල් අරමුණට ගරු කිරීමයි.
විවේචනාත්මකව බලන කල, හෙලන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් කරන මෙම විවාදය "ද ඔඩිසි" හි මූලික තේමාත්මක ගැටුම වැරදියට වටහා ගැනීමකි. හෙලන්ගේ කතාව අයිති වන්නේ "ඉලියඩ්" කතාවටයි. "ද ඔඩිසි" හි ඇය ක්රියා කරන්නේ පුරාණ ලෝකය විනාශ කළ යුද්ධයේ ඈත පිහිටි උත්ප්රේරක ගිනිපොළඟ ලෙස පමණි. නොලාන්ගේ චිත්රපටයේ සැබෑ හැඟීම්බර කේන්ද්රය රැඳී තිබෙන්නේ ඔඩිසියස් (මැට් ඩේමන්) සහ ඔහුගේ බිරිඳ පෙනෙලෝපි (ඇන් හැත්වේ) මතය.
හෙලන් ඈත පිහිටි, බාහිර විනාශයේ ආරම්භය නිරූපණය කරන අතර, පෙනෙලෝපි මනෝවිද්යාත්මක පිහිට, නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ නොසැලෙන පොරොන්දුව, මානසික ආරක්ෂාව සහ නිවස නිරූපණය කරයි. සහායක මිථ්යා චරිතයක ස්වරූපය ගැන තර්ක කරමින් චිත්රපටයේ ව්යුහාත්මක අගය ප්රතික්ෂේප කිරීමෙන්, කතාවේ සැබෑ බර රැඳී තිබෙන්නේ කොතැනද යන්න බොහෝ දෙනා අමතක කර දමයි. එනම් පෙනෙලෝපි වෙත ආපසු යන වේදනාකාරී, දිගු ගමන තුළ කතාවේ අරුත ගැබ් වී ඇත.
හෙලන්ගේ භෞතික රූපය ගැන දක්වන ප්රතිචාරය මගින් සැබෑ අර්ථය මගහැරෙන්නේ මන්දැයි සැබවින්ම වටහා ගැනීමට, ඉන්ද්රිය ආකර්ෂණයේ රැවටෙන සුළු ස්වභාවය විග්රහ කරන බෞද්ධ සාහිත්යය, විශේෂයෙන් සම්භාව්ය ජාතක කථා දෙසට අපට යොමු විය හැකිය.
සිරි කාළකණ්ණි ජාතක කතාවේ (ජාතක කතාවේ නම පිළිබඳව මා වැරදි විය හැක), නිරීක්ෂකයන් විසින් භෞතිකව අලංකාර නැති, රළු හෝ අශුභ ලෙස විස්තර කරන ලද ස්ත්රියකට රජෙකු දැඩි ලෙස වශී වෙයි. ඇගේ පෙනුම කෙසේ වෙතත්, ඇගේ ස්පර්ශය තුළ වෙනස් කළ නොහැකි, දැඩි ආකර්ෂණයක් පවතී. රජු ඇයව ස්පර්ශ කළ සැනින්, ඔහුගේ මනස දැඩි ආශාවෙන් අන්ධ වන අතර, ඇයව අගමෙහෙසිය ලෙස මාලිගයට ගෙන ඒමේදී හේතු දැක්වීම්, උපදේශකයින්ගේ අනතුරු ඇඟවීම් සහ සමාජ සම්මතයන් මුළුමනින්ම නැති වී යයි.
ආශාව යනු මතුපිටින් පෙනෙන රූපයට වඩා වෙනස්ව, අපගේ නුවණ අභිබවා යන අභ්යන්තර මනෝවිද්යාත්මක බලවේගයක් ලෙස ක්රියා කරන බව පෙන්වීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කතාව භාවිතා කරති.
මෙම ජාතක කතාවේ මෙන්ම, සම්භාව්ය මිථ්යාවන්හි හෙලන්ගේ බලය සාම්ප්රදායික, ඓතිහාසික අලංකාරය පිළිබඳ කරුණක් නොවේ, එය මිනිසුන්ව මුලා කරන සහ අධිරාජ්යයන් විනාශ කරන අද්භූත, වශීකරවන සුළු ආකර්ෂණයකි. හෙලන් යනු ඉන්ද්රිය මායාවේ සංකේතයකි. මිනිසුන් විනාශය කරා ගෙන යන ජයග්රහණයකි, නමුත් එය ලබා ගැනීමට තමන් කැපකළ දේ පිළිබඳ සැබෑ ඛේදාන්තය වටහා ගන්නේ පසුවය. හෙලන් බාහිර ආශාවේ විනාශකාරී බලවේගය නිරූපණය කරන අතර, පෙනෙලෝපි යථාර්ථය, මානසික සත්යය සහ නෛතික නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීම නිරූපණය කරයි.
අවසාන වශයෙන්, නොලාන්ගේ සිනමාකරණය පෙන්නුම් කරන්නේ ආපසු ගෙදර යාම යනු භෞතික ගමනක් පමණක් නොවන බවයි. ඒ සඳහා කෙනෙකුගේම ක්රියාවන් සහ වරදකාරිත්වය මගින් නිර්මාණය වූ රාක්ෂයන්ට මුහුණ දීම අවශ්ය වේ. ඔඩිසියස්ගේ සැබෑ ජයග්රහණය ලැබෙන්නේ බාහිර මෘගයන් පරාජය කිරීමෙන් නොවේ, "නෙළුම් " මල අතහැරීමෙන්, ඔහුගේ මානසික තුවාල පිළිගැනීමෙන් සහ සමගිය කරා යන මාවතට පිවිසීමට යුද්ධයේ සෙවනැල්ලෙන් ඉවත් වීමට තමාටම ඉඩ හැරීමෙනි.
ක්රිස්ටෝෆර් නොලාන්ගේ "ද ඔඩිසි" චිත්රපටය තුන්වන පේළියේ සිට 70mm IMAX තිරයක නැරඹීම විශ්මයජනක අත්දැකීමක් විය. එහි ඇති දැවැන්ත බව ඔබේ දෘෂ්ටිය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා ගනී. නුදුරු අනාගතයේ දී පසුපස පේළියක සිට එය නැවත නැරඹීමට මම අනිවාර්යයෙන්ම යමි.
(පසුසටහන - පින්තූර තුන මගේ ය — ග්රීසි දූපතක් වන ක්රීට් (Crete) හිදී ගන්නා ලදී. )
අජිත් ධර්මකීර්ති 24/08/2026
No comments:
Post a Comment
සියලු හිමිකම් අජිත් ධර්මකීර්ති (Ajith Dharmakeerthi) සතුය. කොළඹ ගමයා බ්ලොග් අඩවියේ යොමුව සඳහන් කර හෝ අජිත් ධර්මකීර්ති යන නමින් පමණක් මෙහි ලිපි උපුටා පළ කරන්නට අවසර තිබේ.
මෙහි පලවන ලිපි සහ දේශපාලන අදහස් මගේ පෞද්ගලික අදහස් පමණි.
ඔබේ ඕනෑම ප්රතිචාරයක් මෙහි පල කරනු ලැබේ. නමුත් වෙනත් කෙනෙකුට සාධාරණ හේතුවක් නැතුව පහර ගසන අශිලාචාර අන්දමේ ප්රතිචාර පමණක් පල නොකෙරේ. බ්ලොගයට ගොඩ වදින ඔබ සියලු දෙනාට ස්තූතියි .