කලාව මගින් අනාගතය ප්‍රකාශ කිරීම: සිනමාව ඇසුරින්

මම  මේ දිනවල 'Tehran' ටෙලි කතා මාලාව නරඹමින් සිටිමි. සැබෑ ලෝකයේ සිදුවීම් සිදුවීමට පෙර කලාව මගින් ඒවා පෙරහුරු කරන ආකාරය ඇත්තෙන්ම පුදුම සහගතය. ඉරානයට එල්ල වන ප්‍රහාරයක් සහ COVID-19 වෛරසය අතර සෘජු කුමන්ත්‍රණකාරී සම්බන්ධයක් දක්වන නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත  "චිත්‍රපටයක්" නොමැති වුවද, මාධ්‍ය විසින් නිශ්චිත භූ-දේශපාලනික හෝ වෛද්‍ය අර්බුද "අනාවැකි" පළ කළ කැපී පෙනෙන උදාහරණ කිහිපයක් තිබේ.

ටෙහ්රාන් රුපවාහිනී කථා මාලාව -  (ඉරානය සහ න්‍යෂ්ටික ආයුධ පිලිබඳ  ගැටුම)

2020 දී නිකුත් වූ ටෙහ්රාන්  කතා මාලාව වර්තමාන රූපවාහිනියේ ඇති වඩාත්ම "පූර්ව දර්ශනයක්" සහිත වැඩසටහන ලෙස මට සිතේ. එහි දැක්වෙන්නේ ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරකය අක්‍රීය කිරීමට උත්සාහ කරන මොසාඩ් (Mossad) නියෝජිතයෙකු පිළිබඳවයි. මොසාඩ් නියෝජිතයන් ඉරානය තුළ ඉතා පහසුවෙන් ක්‍රියාත්මක වෙමින් ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති සහ න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථාන විනාශ කරන ආකාරය එහි නිරූපණය වේ.

 මෙම කතා මාලාව විකාශය වූ වසර වලදී, සැබෑ ලෝකයේ සිදුවීම් කිහිපයක්ම එහි කථා වස්තුවට සමානව සිදු විය. 2020 දී දුරස්ථ පාලක යන්ත්‍ර තුවක්කුවකින් ඉරාන න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥ මොහ්සන් ෆක්රිසාදේ ඝාතනය කිරීම සහ නටාන්ස් (Natanz) න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථානයේ සිදු වූ සැබෑ පිපිරීම් මෙයට උදාහරණ ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

2024–2026 වන විට, ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය අතර සෘජු ගැටුම් කොතරම් තීව්‍ර වී ඇත්ද යත්, එහි නිර්මාණකරුවන් පවා පවසන්නේ සැබෑ ලෝකය තම තිරපිටපත් අභිබවා "ඉදිරියෙන් දුවන" බවයි.

කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා (2020-2021): පළමු වාරය විකාශය වන විට (ඉරාන යටිතල පහසුකම් වලට සයිබර් ප්‍රහාර එල්ල කරන ආකාරය පෙන්වන ලදී ), සැබෑ නටාන්ස් මධ්‍යස්ථානය හිසි ගිනි ගැනීම් ,  පිපිරීම් වැනි  අද්භූත "අනතුරුවලට" මුහුණ දුන්නේය.

"පුපුරන සුලු දුරකථන" කුමන්ත්‍රණය: දෙවන වාරයේදී ඉරාන උසස් නිලධාරියෙකු උගුලක් අටවන ලද ජංගම දුරකථනයකින් ඝාතනය කෙරේ. 2024 අගභාගයේදී ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු වූ "පේජර් සහ වෝකි ටෝකි" ප්‍රහාර හරහා මෙහි සැබෑ අනුවාදයක් ලෝකය දුටුවේය. බොහෝ පේජර් පිපිරී ඒවා රැගෙන යන අය මිය ඉයහ . 

2025–2026 ගැටුම: 2023 දී රූගත කරන ලද තුන්වන වාරය න්‍යෂ්ටික බෝම්බය කරා යන සෘජු තරඟයක් ගැන අවධානය යොමු කළද, 2025 ජුනි මාසයේදී ඉරාන න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථාන වලට එල්ල වූ දින 12 ක යුද්ධයත් සමඟ සැබෑ ලෝකය එය පසුකර ගියේය. 2026 මාර්තු වන විට "Epic Fury" වැනි මෙහෙයුම් හරහා ටෙහෙරානයට එල්ල වූ සෘජු ප්‍රහාර කතා මාලාවේ උච්චතම අවස්ථාවන් හා සමාන වේ.

COVID-19 "සැලැස්ම" (Contagion)  

2011 දී තිරගත වූ Contagion චිත්‍රපටය වසංගතය පැමිණි විට ලොව වැඩිපුරම නැරඹූ චිත්‍රපටය බවට පත් විය. එය ප්‍රබන්ධයකට වඩා වාර්තා චිත්‍රපටයක් ලෙස දැනෙන්නට විය. චීනයේ වෙළඳපොළකින් වවුලෙකුගෙන් ඌරෙකුටත් පසුව මිනිසාටත් ශ්වසන වෛරසයක් සම්ප්‍රේෂණය වීම එය නිවැරදිව පුරෝකථනය කළේය. එසේම සමාජ දුරස්ථභාවය, "R-naught" (R_0) සාධකය, වෛද්‍ය සැපයුම් හිඟය සහ අන්තර්ජාලය හරහා පැතිරෙන ව්‍යාජ මතයන් පවා එහි මනාව නිරූපණය විය.

1995 දී තිරගත වූ Outbreak සහ 2013/2020 වසර වල විකාශය වූ Utopia වැනි කතා මාලා ද මෙවැනිම මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද වෛරස පිළිබඳව තේමාවන් ගෙන ආවේය.

අනෙකුත් කැපී පෙනෙන උදාහරණ: 

තනි වෙඩික්කරු - The Lone Gunmen (2001): මෙහි පළමු කොටසේ දැක්වෙන්නේ රජයේ රහසිගත ආයතනයක් විසින් මගී ගුවන් යානයක් පැහැරගෙන එය ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයට (WTC) ගැටීමට සලස්වන ආකාරයයි. මෙය විකාශය වී මාස 6කට පසු සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය එල්ල විය.

වලිගය වැනූ සුනඛයා   (?) - Wag the Dog (1997): ලිංගික අපවාදයකින් ජනතාවගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමට ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයෙකු ඇල්බේනියාව සමඟ ව්‍යාජ යුද්ධයක් නිර්මාණය කිරීම මෙහි දැක්වේ. මෙය නිකුත් වී සුළු කලකට පසු ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් ලෙවින්ස්කි අපවාදය අතරතුර සූඩානයට සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කළේය.

සිම්ප්සන්ස් - Simpsons: ට්‍රම්ප්ගේ ජනාධිපති ධුරය (2000 දී), 2014 එබෝලා පැතිරීම සහ ඩිස්නි-ෆොක්ස් ඒකාබද්ධ වීම ගැන අනාවැකි කීම සම්බන්ධයෙන් මෙය ප්‍රසිද්ධය. (ට්‍රම්ප් ජනාධිපති පදවියට පස්ත්වන එපිසෝඩ් එක මම නැරඹුවේ ට්‍රම්ප් කවුද  කියා නොදැනය . 

අමුතු ශබ්ද -   White Noise (2022): එහි දැක්වෙන දුම්රිය පීලි පැනීමකින් විෂ වායු පිටවීමේ සිද්ධිය හා සමානම අනතුරක් ඔහියෝ හි ඊස්ට් පලස්ටයින්හිදී මාස කිහිපයකට පසු සැබවින්ම සිදු විය.

චීන සින්ඩ්‍රෝමය The China Syndrome (1979): න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක අනතුරක් ගැන කියැවෙන මෙම චිත්‍රපටය නිකුත් වී දින 12 කට පසු, ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ දරුණුතම න්‍යෂ්ටික අනතුර වූ "Three Mile Island" අනතුර සිදු විය.

රජයේ සතුරා - Enemy of the State (1998): එඩ්වඩ් ස්නෝඩන්ගේ හෙළිදරව්වට වසර ගණනාවකට පෙර, NSA ආයතනය ඔවේලියානු ආකාරයෙන් චන්ද්‍රිකා සහ දුරකථන ජාල හරහා පුරවැසියන්ව නිරීක්ෂණය කරන ආකාරය මෙහි නිරූපණය විය.

මේ චිත්‍රපට අනාගතය "පුරෝකථනය" කරන්නේ ඇයි?

වඳුරන් බිලියනයක ගේ න්‍යාය - මෙය ගණිතයේදී වඩාත් නිවැරදිව අනන්ත වඳුරු ප්‍රමේය (Infinite Monkey Theorem) ලෙස හැඳින්වේ .  මේ  මනඃකල්පිත පරීක්ෂණයට අනුව, වඳුරෙකු යතුරුලියනයක යතුරු අහඹු ලෙස අනන්ත කාලයක් තිස්සේ ඔබමින් සිටියහොත්, එමඟින් විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ සම්පූර්ණ කෘතියක්  වැනි ඕනෑම කතා පෙළක් නිසැකවම නිර්මාණය වනු ඇත 

ලොව පුරා සෑම වසරකම චිත්‍රපට 2,500 සිට 3,000 දක්වා ප්‍රමාණයක් නිකුත් වන අතර තවත් රූපවාහිනී වැඩසටහන් පැය දහස් ගණනක් විකාශනය වේ. මෙහිදී "විශාල සංඛ්‍යා පිළිබඳ නියමය" (Law of Large Numbers- LLN) මඟින් ප්‍රකාශ වන්නේ, ස්වාධීන සහ සමාන පරීක්ෂණ සංඛ්‍යාව වැඩි වන විට, ඒවායේ සාමාන්‍ය ප්‍රතිඵලය අපේක්ෂිත සෛද්ධාන්තික මධ්‍යන්‍යය (Theoretical Mean) වෙත ළඟා වන බවයි. මෙම ප්‍රමේයය මඟින් අහඹු සිදුවීම්වල දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වය සහතික කරයි. එනම්, නියැදි ප්‍රමාණය (Sample size) විශාල වන තරමට, අන්තගාමී අගයන්ගෙන් (Outliers) සිදුවන බලපෑම අවම කරමින් සැබෑ සම්භාවිතාව වඩාත් හොඳින් පිළිබිඹු කරන ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි. me  අනුව පෙනී යන්නේ, යම් දිනක යම් චිත්‍රපට කථා තේමාවක් සැබෑ ලෝකයේ සිදුවීම් සමඟ සමපාත වීම අනිවාර්ය බවයි.

නිදසුනක් ලෙස, The X-Files හි අනුබද්ධ කථා මාලාවක් වූ The Lone Gunmen හි පළමු කොටස (මෙය 2001 සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයට මාස හයකට පෙර, එනම් 2001 මාර්තු 4 දින විකාශය විය) සලකා බලන්න. එහි දැක්වුණේ ඇමරිකානු රජයේ දූෂිත සාමාජිකයින් පිරිසක් වාණිජ ගුවන් යානයක් පැහැරගෙන එය ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ (World Trade Center) ගැටීමට සලස්වන කුමන්ත්‍රණයකි. මෙය අද්භූත අනාවැකියක් මෙන් පෙනුනද, සැබවින්ම ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයට 1993 වසරේදී ද බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල වී තිබුණි. එහිදී පිටපත් රචකයන් කළේ ඇමරිකාවේ ඇති ප්‍රධානතම ඉලක්කය දෙස තාර්කිකව බැලීම පමණි.

උපදේශකයින්ගේ භූමිකාව:

Tehran සහ The Americans වැනි බොහෝ නිර්මාණ සඳහා උපදේශකයින් ලෙස හිටපු බුද්ධි අංශ නිලධාරීන් සම්බන්ධ කර ගනී. ඇමරිකානු මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) සතුව පවා "විනෝදාස්වාද කර්මාන්ත සම්බන්ධීකරණ කාර්යාලයක්" ඇත. ඔවුන්ගේ කාර්යය වන්නේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ට තම ආයතනය පිළිබඳව නිවැරදි චිත්‍රයක් මතු කිරීමට සහය වීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ලැන්ග්ලි (Langley) හෝ ටෙල් අවිව් (Tel Aviv) වැනි නගරවල සාකච්ඡා කෙරෙන සැබෑ ලෝකයේ භූ-දේශපාලනික "යුධ ක්‍රීඩා" (War games) චිත්‍රපට තිරපිටපත්වලට ද ඇතුළත් වේ.

බොහෝ පර්යේෂකයන් සහ සිනමා ලෝලීන් මෙය හඳුන්වන්නේ "කලාව ජීවිතය අනුකරණය කිරීම" (Art Imitating Life) ලෙසයි. ලේඛකයින් බොහෝ විට තම කථා විශ්වසනීය කිරීමට බුද්ධි අංශ විශේෂඥයින්, විද්‍යාඥයින් සහ අනාගතවාදීන් සමඟ සාකච්ඡා කරති. ඇතැම් විට ඔවුන් පවසන දේ නිවැරදි වන්නේ, ඔවුන් ද සැබෑ ලෝකයේ පවතින දත්ත සහ නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයන් දෙසම අවධානය යොමු කරන බැවිනි.

යථාර්තවාදී සිනමාවක් මිට වඩා යථාර්තවාදී විය හැකිද ? 

කොළඹ ගමයා - 03/03/2026